Hoe robuuster je organisatie, des te kwetsbaarder.

We lazen laatst het boek Antifragiel van Nassim Taleb. Ronald was na veertig pagina’s wel klaar met de pedante toon van de schrijver, maar beiden vonden we het idee dat hij in het boek uitwerkt meer dan de moeite waard.

“dingen die baat hebben bij wanorde (Origineel: Things that gain from disorder)”

Fragiel – Robuust – Antifragiel

Taleb (je kent hem mogelijk ook van de boeken “Fooled by Randomness” of “The Black Swan“) beargumenteert dat veel mensen een fout maken wanneer ze proberen te bedenken wat het tegenovergestelde van fragiel is. Ze zeggen dan: robuust! Volgens Taleb is dat fout. Een fragiel object (zoals een porceleinen kopje) is gevoelig voor de invloed van tijd: hoe langer het bestaat, hoe meer butsen, deuken en gebruikssporen het oploopt. Iets dat heel robuust is, zoals bijvoorbeeld een grote kei, slijt misschien lang niet zo hard als een porceleinen kopje, maar kan nog steeds kapot. Meestal gebeurt dat dan heel abrupt, en is het een grote schok voor betrokkene en omstanders.

Uiteindelijk zijn zowel het porceleinen kopje als de grote kei kapot. Bij het porceleinen kopje was het alleen minder een verrassing.

Het tegenovergestelde van fragiel is volgens Taleb juist anti-fragiel: iets dat gebruik maakt van zijn kwetsbaarheid om beter te worden. Een makkelijk voorbeeld is de wereldwijde vliegtuig-industrie. Elke keer wanneer er een (passagiers-)vliegtuig neerstort, wordt er onderzoek gedaan naar de oorzaak en worden verbeteringen aangebracht. De vliegtuigindustrie is zodoende steeds veiliger aan het worden.

Denken in kansen

Antifragiel is dus niet het uitbannen van fouten en ongelukken, maar het gebruiken van de lessen van die fouten en ongelukken om sterker te worden. Of in de woorden van Taleb: het beperken van de downside, en het onbeperkt groot maken van de upside.

Als voorbeeld van het beperken van downside en onbeperkt groot maken van de upside geeft Taleb het volgende voorbeeld:

Wanneer je €1000 te besteden hebt, en je wilt investeren, kun je dat op twee manieren doen: de eerste is om de volle €1000 te stoppen in aandelen van iets dat het best goed doet, zodat je een goede kans maakt op een redelijke opbrengst. Valt het echter tegen, dan ben je je volledige €1000 kwijt. De tweede is om niet meer dan €100 te investeren in het meest krankzinnige plan dat volgens jou nog hout snijdt. Gaat het mis, dan ben je niet meer dan €100 kwijt en kun je nog steeds wat met de rest van je geld (€900). Gaat het goed, dan is je opbrengst onvoorspelbaar groot.

Veel grote organisaties laten zien dat ze op dit moment niet zo kunnen denken. Ze investeren in controle, beheersbaarheid en betrouwbaarheid omdat ze denken dat ze daarmee robuust worden. En als dat allemaal niet blijkt te werken (zie de toestanden rondom de banken) blijft er verrekte weinig over om mee te werken en is de chaos groot.

Durf te leren

Organisaties en bedrijven die in plaats daarvan een lerende omgeving weten te creëren, beinvloeden hun downside en upside op een positievere manier en worden zo antifragiel in plaats van robuust. Door je medewerkers niet vast te zetten in protocollen en voorschriften, maar ze de ruimte te geven om fouten te maken, en ze medeverantwoordelijk te maken voor het eindresultaat, kun je de risico’s verkleinen, en de kansen op onbeperkt grote opbrengsten vergroten.