Het Bitcoin Evangelie – een gemiste kans

Natuurlijk zat ik vol verwachting voor de televisie afgelopen zondag. Als Tegenlicht een documentaire met de titel “Het Bitcoin Evangelie” uitzendt, dan ben je vanzelfsprekend benieuwd, als zelfbenoemd bitcoin-evangelist.

En om maar met de deur in huis te vallen: het viel niet mee. Het overheersende gevoel achteraf bij mij was: dit was ongeveer de stand van de discussie begin 2013 – toen de koers van de bitcoin in korte tijd vertienvoudigde en het fenomeen voor het eerst op de radar van het grote publiek kwam.

De vraag die Tegenlicht niet expliciet stelde, maar die op de achtergrond wel steeds aanwezig was, was: “Voor welk probleem is bitcoin eigenlijk een oplossing?”

En dus kwamen een heleboel problemen langs die de meeste kijkers niet als probleem zullen herkennen en/of waarvoor bitcoin niet per se de beste oplossing is.

Dat begon al met de openingsscene, waarin Roger Ver in luttele seconden €100 in Bitcoin overmaakte aan een willekeurige persoon in Nederland die snel genoeg was om de private key te scannen. “Veel sneller, zonder dat er een bank aan te pas komt, en het kost je ook geen $30,” aldus Ver. Leuk, maar voor de Nederlandse kijker vooral nogal underwhelming: wij hebben een heel efficiënt betalingssysteem en kunnen al lang vanaf onze telefoon betalingen doen zonder noemenswaardige transactiekosten.

Roger Ver kwam nog een paar keer terug in de loop van de uitzending en bleek vooral gemotiveerd door een diep wantrouwen in de (Amerikaanse) overheid. En waar hij nog redelijk ingetogen was, was Max Keiser bijna hysterisch: “Janet Yellen is a terrorist! Mario Draghi is a terrorist!” Voor de meeste Nederlandse kijkers is dat onzin, of op z’n minst een beetje overdreven, en in ieder geval geen reden om de ECB in te ruilen voor een anonymus, die waarschijnlijk zelf twintig procent van alle bitcoins bezit, en een leger puistige miners.

Om dezelfde reden zullen de meeste kijkers de bitcoin niet zien als een aantrekkelijk alternatief voor “het mondiale financiële systeem”, ook al hebben ze sinds 2007 misschien best een hekel aan banken gekregen.

En dan waren er uiteraard de onvermijdelijke economen, die kwamen uitleggen dat bitcoin niet voldoet als nationale valuta – want het is een deflatoire munt en besparingen worden niet uitgeleend. Allemaal waar, maar ook dat was niet het probleem. Nationale valuta hadden we immers al en Bitconia bestaat niet.

Het probleem dat bitcoin wél oplost is: hoe kun je transacties doen in vertrouwen, als je geen relatie hebt met de tegenpartij en als er geen derde partij is (overheid, bank, toezichthouder) die de legitimiteit garandeert? Het mooie van de oplossing die bitcoin biedt, is dat deze gebaseerd is op radicale transparantie, keiharde wiskunde en het ontbreken van een centrale autoriteit. Dat laatste is, naar mijn overtuiging, ook de reden dat “Satoshi Nakamoto” zichzelf onvindbaar heeft gemaakt: om niet tegen wil en dank toch als autoriteit gezien te worden.

Daarmee heeft bitcoin vertrouwen juist losgekoppeld van geloof in een munt, een bank of een overheid, en losgekoppeld van de rituele bezweringen van bankiers en politici. En daarmee heeft ze “vertrouwen” vormgegeven als iets waar ook machines en algoritmes mee uit de voeten kunnen. Dat biedt nieuwe mogelijkheden in de sfeer van online betalingen, maar ook nog ver daarbuiten.

Hopelijk komt dat in een vervolguitzending aan de orde. Ondertussen ben ik bang dat de meeste kijkers zijn achtergebleven met het gevoel dat bitcoin iets is waarbij je als normaal mens maar beter uit de buurt kunt blijven.

Het_Bitcoin-evangelie_-_Tegenlicht

Kijk de uitzending terug op de site van de VPRO